Nowy Rok w Rzymie



Janus i Nowy Rok

Angielski styczeń - January, czy niemiecki Januar mają swój rodowód w starożytnym Rzymie. Podobnie zresztą jak w wielu innych językach: włoskim - gennaio, portugalskim - janeiro, rosyjskim - Январь, słowackim - Januára, czy francuskim - janvier.

Nazwa Ianuarius powstała od staroitalskiego boga Janusa (Ianusa). To właśnie on wprowadzał Rzymian w Nowy Rok. Był bogiem wszelkiego początku, patronem bram, drzwi domów, miast i całego państwa, czyli mówiąc ogólnie - przejść. Jego atrybutami były klucze i laska. Janusa przedstawiano jako człowieka o dwóch twarzach. W odniesieniu do mijających lat, jedna z twarzy zwrócona była do kończącego się starego, a druga do nadchodzącego Nowego Roku. 

Łuk Janusa (Arco di Giano) w Rzymie.

Na cześć Janusa, Rzymianie nazwali jedno ze wzgórz, na którym Romulus zbudował pierwszą twierdzę - Ianiculum. Janus miał też swoją świątynię na Forum Romanum. Otwierał ją konsul - najwyższy rzymski urzędnik, gdy została wypowiedziana wojna. Przed wyruszeniem na wojnę rzymscy żołnierze przechodzili przez świątynię, aby uzyskać błogosławieństwo Janusa. Kiedy zapanował pokój, symbolicznie zamykano jej wrota.

Wróćmy do Nowego Roku. W starożytnym Rzymie nosił on nazwę
Wizerunek Janusa
na rzymskiej monecie.
Calendae Ianuariae
(pierwszy dzień miesiąca stycznia). Tego dnia rozpoczynali urzędowanie dwaj konsulowie. Trzeba jednak wiedzieć, że Ianuarius nie zawsze był miesiącem rozpoczynającym rzymski rok. Wcześniej pierwszym miesiącem był marzec - Martius, którego nazwa wywodziła się od Marsa - boga wojny. Styczeń (Ianuarius) był miesiącem jedenastym, a luty (Februarius) - dwunastym z kolei.

Reformę rzymskiego kalendarza przeprowadził w 46 roku p.n.e. Juliusz Cezar, przy pomocy greckiego astronoma Sosygenesa. Odtąd właśnie pierwszy dzień stycznia rozpoczynał Nowy Rok i stał się dla Rzymian dniem świątecznym. 

Ludzie obchodzili go bardzo radośnie, nie szczędząc sobie przyjemności. Stroili wejścia do domów, zapraszali gości na świąteczny obiad, składali sobie nawzajem życzenia szczęścia, obdarowywali słodkimi prezentami w postaci miodu, fig lub daktyli z gałązkami wawrzynu, mającymi zapewnić powodzenie przez cały rok. 

Kalendarz Juliusza Cezara, nazwany od jego imienia juliańskim, obowiązywał przez wiele stuleci - w większości państw Europy do 1582 roku. Były jednak wyjątki, do których zaliczyć można Rosję - kalendarz ten obowiązywał od 1700 do 1918 roku, a także Grecję. W tym kraju kalendarzem juliańskim posługiwano się aż do 1923 roku. 

Jeszcze dziś można spotkać pozostałość rachuby czasu wprowadzonej przez Juliusza Cezara. Jest nią rok liturgiczny w Kościele Prawosławnym.

GRAMMATICVS